همانطور که در قبل اشاره کردیم، یکی از انواع بیمههای مسئولیت مدنی، بیمه مسئولیت قراردادی است.
در بیمه مسئولیت قراردادی، اگر یکی از طرفین قرارداد به علت تخلف از شرایط مندرج در قرارداد، یعنی عدم انجام تعهدات خود یا انجام ناقص تعهدات، باعث زیان طرف مقابل شود، مسئولیت قراردادی تحقق پیدا میکند.
برای مثال، مسئولیت مستأجر در قبال موجر و بالعکس یا مسئولیت متصدیان حملونقل اعم از زمینی، دریایی و هوایی، از جمله موارد مسئولیت قراردادی هستند.
بنا بر توضیحاتی که پیشتر در خصوص مسئولیت مدنی به آنها اشاره شد، برای اینکه مسئولیت مدنی تحقق پیدا کند، باید زیان و خسارتی وجود داشته باشد و همچنین میان خسارت وارده و فعل عامل زیان، رابطه علیت برقرار باشد.
در ادامه مطالب ، بیمه مسئولیت متصدیان حملونقل داخلی را به عنوان نمونهای از بیمهنامههای مسئولیت قراردادی معرفی میکنیم.
بیمه مسئولیت متصدیان حملونقل داخلی
همانطور که در تاریخچه بیمه اشاره شد، مقوله بیمه با ارائه پوشش بیمهای به کالاهایی که از طریق دریا حمل میشدند آغاز شد و سپس با تسری آن به سایر فعالیتها، گسترش پیدا کرد.
در ایران نیز ارائه پوشش بیمهای به کالا در قالب بیمه باربری از مدتها قبل مرسوم بوده و این نوع بیمه در قالب پوششهای گوناگون ادامه دارد.
همچنین، پوشش بیمهای مسئولیت متصدیان حملونقل بینالمللی نیز از قدمت زیادی برخوردار است و انواع آن در قالب پوشش بیمهای CMR یا همان کنوانسیون کشورهای عضو برای پوشش حملهای زمینی و جادهای و FBL برای متصدیان حملهای دریایی یا حملهای مرکب ارائه میشود.
اما بیمه مسئولیت متصدیان حملونقل داخلی، با عنایت به اینکه نبود آن خلأ بزرگی در میان انواع بیمهنامهها محسوب میشد و شرکتهای حملونقل داخلی زیادی در سطح کشور بدون پوشش بیمهای فعالیت میکردند، مورد توجه قرار گرفت.
مسئولان مدیریت بیمههای مهندسی و مسئولیت، با مراجعه به متصدیان حملونقل داخلی و بررسی نحوه فعالیت آنها و نحوه ثبت و صدور بارنامه و پس از انجام جلسات و مذاکرات متعدد با اتحادیه آنها، متن قرارداد بیمه را آماده کردند.
پس از تأیید نرخ و شرایط مربوطه در بیمه مرکزی، ارائه این بیمهنامه به تمام شرکتهای بیمهای ابلاغ و فروش آن آغاز شد.
بر اساس قرارداد موجود که چند بار تغییر کرده و در حال حاضر تثبیت شده است، نرخ حق بیمه با توجه به ارزش بار تعیین میشود.
خطرات تحت پوشش
این بیمهنامه خطرات زیر را تحت پوشش قرار میدهد:
- تصادف و واژگونی وسیله نقلیه یا برخورد کالا با شیء ثابت
- پرتاب شدن محموله از روی وسیله نقلیه
- آتشسوزی و انفجار وسیله نقلیه
- سرقت کلی محموله همراه با وسیله نقلیه، مشروط بر اینکه همراه با جعل اسناد و خیانت در امانت راننده و کمکراننده نباشد
- هزینههای لازم و متعارف جهت نجات کالا و جلوگیری از توسعه خسارت، تا بیست درصد ارزش محموله
- هزینههای متعارف دادرسی به منظور دفاع از بیمهگذار، تا بیست درصد ارزش محموله
استثنائات بیمهنامه
استثنائات این بیمهنامه شامل موارد زیر است:
- جعل اسناد و خیانت در امانت از جانب هر یک از کارکنان، نمایندگان بیمهگذار، راننده و کمکراننده
- خسارت ناشی از حوادث طبیعی
- خسارت ناشی از جنگ و شورش
- تشعشعات اتمی
- عیب ذاتی کالا یا خودسوزی کالاها
- کالای قاچاق
- خسارت هنگام تخلیه و بارگیری
- خسارت ناشی از عدم صلاحیت راننده برای رانندگی با وسیله نقلیه مربوطه
- ریزش، روندگی، آبدیدگی یا کاهش وزن بدون وقوع حادثه
- سرقت قسمتی از کالا یا فقدان کالا
همچنین خطرات تخلیه و بارگیری و آبدیدگی، در صورت پرداخت حق بیمه اضافی، میتوانند تحت پوشش قرار گیرند.
نحوه محاسبه حق بیمه
حق بیمه این بیمهنامه به شرح زیر محاسبه میشود:
- تا مبلغ پنج میلیون تومان: با نرخ پنجدهم در هزار
- تا مبلغ بیست میلیون تومان، نسبت به مازاد بر پنج میلیون تومان: با نرخ دودهم در هزار
- بیش از بیست میلیون تومان: با نرخ پنجدهم در هزار
نحوه عقد قرارداد و صدور گواهیهای حمل
نحوه عقد قرارداد و صدور گواهیهای حمل به این صورت است که پس از توافق با بیمهگذار، متن قرارداد الگوی بیمه مرکزی بین طرفین مهر و امضا میشود.
بیمهگذار برای شروع کار، مبلغی ثابت نزد شرکت بیمهگر به عنوان ودیعه باقی میگذارد تا در صورت عدم واریز یا تأخیر در واریز حق بیمه، محموله بدون پوشش باقی نماند.
این مبلغ معمولاً حدود پانصد هزار تومان است.
پس از آن، فهرست همه بارنامههای صادرشده که باید دارای شماره و سریال باشند، هر بیستوچهار ساعت یکبار و در برخی موارد با موافقت بیمهگر، تا هفتهای یکبار، همراه با محاسبه و پرداخت حق بیمه به بیمهگر تحویل داده میشود.
بیمهگر نیز در پایان هر ماه نسبت به بررسی و کنترل آن اقدام میکند.
نکات مهم بیمهنامه
نکات مهمی که باید مورد توجه قرار گیرند، عبارتاند از:
دریافت تصویر حوالهها
باید دقت شود که تصویر حوالههای دریافتی از پایانهها، حداکثر تا پنج روز از تاریخ دریافت، از بیمهگذار اخذ شود.
همچنین بارنامههای ابطالی باید در فهرست ارائهشده منعکس شوند.
حمل کالاهای فله
در مواردی که کالا صرفاً شامل آهنآلات، غلات، علوفه، سنگهای معدنی، گچ و سیمان و سایر مصالح ساختمانی به صورت فله باشد، نرخ حق بیمه به نصف کاهش مییابد.
پرداخت عوارض و مالیات
بیمهگذار موظف است هرگونه عوارض یا مالیات تعیینشده از سوی مقامات دولتی را علاوه بر حق بیمه متعلقه، در وجه بیمهگر پرداخت کند.
مشارکت در منافع
اگر پس از سپری شدن یک دوره از بیمهنامه، برای مثال یک سال، مبلغ خسارت پرداختشده و معوق از پنجاه درصد حق بیمه کمتر باشد، بیمهگر مجاز است ده درصد مبلغ باقیمانده را به عنوان مشارکت در منافع به بیمهگذار پرداخت کند.
فرانشیز سرقت کلی
بیست درصد ارزش محموله در سرقت کلی به عنوان فرانشیز در نظر گرفته میشود.
تعهدات بیمهگذار
به طور کلی، بیمهگذار متعهد است ضمن صدور بارنامههای دارای شماره مسلسل، فهرست بارنامهها را در پایان هر روز یا هر بازه زمانی که با بیمهگر توافق میکند، ارائه دهد.
همچنین، کنترل مدارک راننده و وسیله نقلیه همزمان با صدور بارنامه، درج مشخصات کامل راننده و مدارک رانندگی او در ذیل بارنامه، مراقبت لازم و متعارف از محوطه و عدم پذیرش مسئولیت بدون هماهنگی با بیمهگر، از جمله سایر تعهدات بیمهگذار هستند.
اقدامات ضروری در زمان وقوع حادثه
در زمان وقوع حادثه نیز بیمهگذار باید اقدامات ضروری زیر را انجام دهد:
- اعلام وقوع حادثه در اولین فرصت و حداکثر تا پنج روز از تاریخ اطلاع از حادثه به نزدیکترین شعبه بیمهگر
- عدم پذیرش هرگونه مسئولیت بدون هماهنگی با بیمهگر
- عدم ایجاد هرگونه تغییر در وضعیت خسارت بدون هماهنگی با بیمهگر، به جز اقداماتی که عرفاً برای جلوگیری از توسعه خسارت یا کاهش دامنه آن ضروری هستند
مدارک مورد نیاز برای اعلام خسارت
بیمهگذار باید مدارک لازم را در اسرع وقت تهیه کرده و به بیمهگر تحویل دهد. این مدارک عبارتاند از:
- گزارش مقامات انتظامی
- بارنامه و صورت مشخصات محموله
- مدارک مربوط به ارزش کالا
- هرگونه ادعای صاحبان محموله علیه بیمهگذار
حق جانشینی بیمهگر
به طور کلی، بیمهگر، به جز در مواردی که راننده به صورت غیرعمد مقصر شناخته شود، پس از پرداخت خسارت دارای حق جانشینی است تا خسارت پرداختشده را از مقصر حادثه بازیافت کند.
نحوه پرداخت خسارت
خسارت بر اساس قیمت کالا در بازار و حداکثر تا سقف مبلغ بیمهشده قابل پرداخت است.
مدت قرارداد و تمدید آن
مدت قرارداد بیمه یک سال است و در صورت عدم اعلام فسخ از سوی طرفین، برای سالهای بعد به طور خودکار تمدید میشود.
حلوفصل اختلافات
حلوفصل اختلافات میان بیمهگر و بیمهگذار با ارجاع موضوع به داوری یا هیئت داوری انجام میشود.