تعداد دیات زمانی رخ میدهد که یک خطای پزشکی منجر به آسیبهای متعدد به اعضا یا منافع بیمار شود. در چنین شرایطی، مجموع دیات میتواند چندین برابر دیات در بیمه مسئولیت حرفهای باشد.
مسئولیت پزشکی به معنای الزام قانونی پزشک به جبران خساراتی است که در پی خطا، قصور یا غفلت در فرآیند درمان به بیمار وارد میشود. یکی از پیچیدهترین مباحث در این حوزه، زمانی مطرح میشود که یک اقدام پزشکی واحد، منجر به صدمات متعدد یا تعدد دیات میگردد. در چنین شرایطی، تعیین میزان دقیق خسارت و نحوه پوشش آن توسط شرکتهای بیمه، اهمیتی حیاتی برای پزشک و بیمار دارد.
۱. مبانی حقوقی و فقهی تعدد دیات
- قاعده اتلاف: هرگاه پزشک بهطور مستقیم صدمهای به اعضای بدن بیمار وارد کند، ضامن است؛ خواه عمد داشته باشد یا نداشته باشد.
- تعدد صدمات: طبق قانون مجازات اسلامی، اگر یک رفتار پزشک منجر به آسیبهای متعدد به اعضای مختلف بدن گردد (مثلاً فلج شدن همزمان با نقص بینایی)، برای هر عضو صدمهدیده، دیه یا ارش جداگانهای تعیین میشود. در مواردی ممکن است مجموع این دیات از مبلغ یک دیه کامل فوت نیز فراتر رود.
۲. چالش سقف تعهدات در بیمهنامه
بیمه مسئولیت حرفهای پزشکان برای حمایت مالی از پزشک در برابر این خسارات طراحی شده است. با این حال، تعدد دیات چالشهای زیر را به همراه دارد:
- سقف تعهد در هر حادثه: شرکت بیمه تنها تا سقف مشخصی که در شرایط خصوصی بیمهنامه ذکر شده، متعهد به پرداخت است.
- تجاوز خسارت از سقف بیمه: اگر مجموع دیات ناشی از یک حادثه (به دلیل صدمات متعدد) از سقف تعهد بیمهنامه فراتر رود، پرداخت مابهالتفاوت بر عهده شخص پزشک خواهد بود که میتواند منجر به بحران مالی و فشار سنگین بر او شود.
- تعدد زیاندیدگان: برخی بیمهنامهها پوشش ویژهای برای پرداخت دیه بیش از یک نفر (مثلاً دو دیه کامل) در یک حادثه ارائه میدهند.
۳. تأثیر تورم و افزایش سالانه دیه
مبلغ دیه بهصورت سالانه تغییر میکند و این امر در پروندههای تعدد دیات که فرآیند دادرسی طولانی دارند، بحرانساز است.
- یومالادا بودن دیه: ملاک پرداخت، قیمت دیه در زمان تأدیه (پرداخت) است.
- ضرورت انتخاب پوشش بالاتر: با توجه به احتمال تعدد دیات در جراحیهای حساس (مانند جراحی مغز، اعصاب یا زیبایی)، به پزشکان توصیه میشود سقفی بالاتر از یک دیه کامل (مثلاً ۶ تا ۱۰ دیه) را انتخاب کنند تا در صورت بروز صدمات متعدد، پوشش کافی داشته باشند.
۴. استثنائات بیمهای در تعدد صدمات
بیمهگر در مواردی از پرداخت دیات متعدد سر باز میزند، از جمله:
- انجام اقداماتی که خارج از تخصص ثبتشده پزشک باشد (مگر در موارد اورژانسی)
- انجام امور درمانی که خلاف قوانین جاری کشور باشد
- عدم تمرکز پزشک ناشی از مصرف مسکرات یا داروهای خوابآور
نتیجهگیری و پیشنهادها
برای مدیریت این ریسک، رعایت موارد زیر ضروری است:
۱. اخذ رضایت و برائت آگاهانه: اگرچه برائت مانع از مسئولیت در صورت تقصیر نیست، اما در تعیین نوع تعهد پزشک و دادرسی نقش دارد.
۲. متناسبسازی سقف بیمه: جراحان و تخصصهای پرریسک باید با در نظر گرفتن احتمال صدمات متعدد، سقف تعهدات سالانه و حادثهای خود را بسیار فراتر از یک دیه واحد انتخاب کنند.
۳. دقت در کلوزهای اضافی: استفاده از پوششهای اضافی برای افزایش دیات در سالهای آتی (کلوز مطالبات) جهت پوشش مابهالتفاوت ناشی از اطاله دادرسی پیشنهاد میشود.