در این واژهنامه، مهمترین اصطلاحات و مفاهیم تخصصی صنعت بیمه به زبان ساده و کاربردی گردآوری شده است؛ از مفاهیم پایه و اصول بیمه تا اصطلاحات تخصصی بیمههای مسئولیت، خسارت، بیمهگری و بیمه اتکایی.
ارکان و اشخاص بیمه
شخص حقوقی (مانند شرکتهای سهامی عام) که در مقابل دریافت حق بیمه از بیمهگذار، تعهد جبران خسارت یا پرداخت وجه معینی را در صورت وقوع حادثه بر عهده میگیرد.
شخص حقیقی یا حقوقی که با پرداخت حق بیمه، اموال، جان یا مسئولیت خود را تحت پوشش بیمه قرار میدهد و طرف قرارداد بیمهگر است.
شخص یا اشخاصی که توسط بیمهگذار تعیین میشوند تا سرمایه یا خسارت بیمه، بهویژه در بیمههای عمر و حوادث، به آنها پرداخت شود.
اصطلاحات مالی و قراردادی
آنچه تحت پوشش بیمه قرار میگیرد و شامل مال (منقول یا غیرمنقول)، شخص (حیات و سلامت) یا مسئولیت قانونی است.
بهای خطری که بیمهگذار به بیمهگر میپردازد تا در صورت تحقق خطر، خسارت وارده جبران شود؛ این مبلغ شامل حق بیمه فنی، هزینههای بیمهگری و سود انتظاری بیمهگر است.
حداکثر تعهد بیمهگر برای پرداخت خسارت یا سرمایه به بیمهگذار یا ذینفع در صورت بروز حادثه است.
حادثهای اتفاقی، ناخواسته و غیرمنتظره در آینده که وقوع آن به اراده طرفین بستگی ندارد و منشأ خسارت مالی یا جانی میشود.
سندی مکمل که پس از صدور بیمهنامه تنظیم میشود و هرگونه تغییر، اصلاح یا افزایش و کاهش تعهدات را در متن بیمهنامه منعکس میسازد.
خطرها یا خسارتهایی که صریحاً در بیمهنامه از پوشش خارج شدهاند و بیمهگر تعهدی در قبال آنها ندارد.
اصول اساسی حقوقی و فنی بیمه
لزوم صداقت کامل طرفین، بهویژه بیمهگذار در ارائه دقیق و کامل تمامی اطلاعات مربوط به موضوع خطر هنگام عقد قرارداد و طول مدت اعتبار آن است.
اصل حاکم بر بیمههای اموال و مسئولیت که طبق آن بیمه نباید منبع سود برای بیمهگذار باشد؛ حداکثر خسارت پرداختی معادل زیان واقعی وارده جهت بازگرداندن بیمهگذار به وضعیت قبل از حادثه است.
پس از پرداخت خسارت توسط بیمهگر، حقوق قانونی بیمهگذار برای رجوع به مقصر و مسبب حادثه جهت بازیافت خسارت، به بیمهگر منتقل میشود.
بیمهگذار باید در بقای موضوع بیمه ذینفع باشد؛ به این معنی که از سلامت آن سود ببرد و از آسیب دیدن آن دچار زیان مالی مستقیم یا غیرمستقیم شود.
خسارت زمانی قابل پرداخت است که علت مستقیم و بلاواسطه ایجاد آن، جزء خطرهای تحت پوشش بیمهنامه باشد.
مکانیزمهای تخصصی جبران خسارت
بخشی از خسارت پرداختی که طبق قرارداد بر عهده بیمهگذار است و بیمهگر تعهدی نسبت به جبران آن ندارد.
اگر مالی به کمتر از ارزش واقعی خود بیمه شده باشد، هنگام بروز خسارت جزئی، خسارت پرداختی به نسبت مبلغ بیمهشده به قیمت واقعی مال در روز حادثه محاسبه و پرداخت میشود.
قراردادی که به موجب آن بیمهگر اولیه (واگذارنده) بخشی از تعهدات و ریسکهای سنگین خود را به شرکت بیمه اتکایی منتقل میکند تا خطر در سطح ملی یا بینالمللی سرشکن شود.
پوشش دادن یک خطر مشخص به صورت همزمان توسط چند شرکت بیمه به نسبت درصدی تعیینشده است.
اصطلاحات بیمهگری و صدور
فرآیند بررسی، تحلیل و پذیرش یا رد ریسکهای پیشنهادی بیمهگذار و تعیین شرایط قرارداد و نرخ حقبیمه متناسب با میزان خطر.
پرسشنامهای استاندارد که توسط بیمهگذار قبل از انعقاد قرارداد بیمه تکمیل میشود و پایه و اساس ارزیابی خطر و محاسبات حقبیمه توسط بیمهگر است.
شخص حقیقی یا حقوقی مستقلی که دارای پروانه رسمی دلال بیمه از بیمه مرکزی است و به عنوان مشاور بیمهگذار، برای اخذ بهترین پوشش با شرکتهای بیمه مذاکره میکند.
شخص حقیقی یا حقوقی که طبق قرارداد نمایندگی، به نمایندگی از یک شرکت بیمه مشخص به فروش بیمهنامه و ارائه خدمات بیمهای میپردازد.
اصطلاحات ارزشگذاری و مالی بیمه
هزینهای که برای ساخت، بازسازی یا خرید مجدد مال بیمهشده در زمان بروز حادثه با کیفیتی مشابه مال اولیه، بدون کسر استهلاک، مورد نیاز است.
مبلغی در بیمههای عمر و سرمایهگذاری که پس از کسر هزینههای اداری و تشکیلات، در صورت انصراف بیمهگذار قبل از پایان مدت قرارداد به وی پرداخت میشود.
مبالغی که شرکت بیمه طبق قوانین اکچوئری از حقبیمههای دریافتی ذخیره میکند تا تعهدات آتی خود در قبال بیمهگذاران و خسارتهای معوق را تضمین کند.
شاخصی کلیدی در نظارت بیمهای که توانایی مالی شرکت بیمه را در ایفا و پرداخت تعهدات و خسارتهای خود در برابر ریسکهای پذیرفتهشده میسنجد.
اصطلاحات تخصصی خسارت و ارزیابی
کارشناس مستقل دارای پروانه رسمی که وظیفه بررسی علت وقوع حادثه، تطبیق شرایط بیمهنامه و تعیین میزان دقیق خسارت قابل پرداخت را بر عهده دارد.
درخواست و اعلام رسمی وقوع حادثه یا زیان تحت پوشش بیمهنامه از سوی بیمهگذار یا ذینفع جهت دریافت غرامت از شرکت بیمه.
حالتی در بیمههای اموال، مانند باربری، بدنه خودرو یا کشتی، که هزینه نجات یا تعمیر مال بیمهشده از ارزش واقعی آن در روز حادثه پیشی میگیرد.
پوششی تبعی در بیمههای اموال که هزینههای پاکسازی، تمیزکاری محل حادثه و جمعآوری ضایعات ناشی از آتشسوزی یا بلایای طبیعی را جبران میکند.
پوشش بیمهای جامعی که کلیه خطرات و خسارات وارد به موضوع بیمه را جبران میکند، مگر مواردی که صریحاً در استثنائات بیمهنامه منعکس شده باشد.
نوعی قرارداد اتکایی که در آن شرکت اتکایی متعهد میشود خسارتهای مازاد بر سهم نگهداری شرکت واگذارنده را تا سقف معینی جبران کند.
مفاهیم پایه و حقوقی مسئولیت
شاخهای از بیمههای زیان که هدف آن جبران خسارتهای جانی و مالی وارد به اشخاص ثالث است که بیمهگذار به موجب قانون، قرارداد یا عرف، مسئول جبران آنها شناخته میشود. در این بیمه، جبران خسارت جنبه غیرمستقیم بر دارایی بیمهگذار دارد.
تعهد قانونی شخص به جبران خسارتهای مالی یا جانی که به صورت عمدی یا غیرعمدی، از طریق خطا یا تقصیر، به دیگری وارد کرده است. مسئولیت مدنی برخلاف مسئولیت جزایی، صرفاً هدف جبران زیان واردشده به متضرر را دنبال میکند.
یکی از نظریههای مبنای مسئولیت مدنی که طبق آن، شخص تنها زمانی مسئول جبران خسارت شناخته میشود که اثبات شود در انجام اعمال خود مرتکب خطا، تقصیر یا عدم رعایت رفتار متعارف شده است.
نظریهای که بر اساس آن، هر کس با فعالیت یا کار خود خطری در جامعه ایجاد کند و باعث زیان دیگری شود، حتی اگر مرتکب هیچگونه تقصیر یا خطایی نشده باشد، مسئول و ملزم به جبران خسارت است.
انواع مسئولیت و پوششهای تخصصی
مسئولیتی که از عدم انجام یا اجرای نادرست تعهدات مندرج در یک قرارداد ناشی میشود؛ مانند مسئولیت مستأجر در قبال مالک یا مسئولیت متصدیان حملونقل در قبال صاحب کالا.
مسئولیتی که ناشی از خطا، اشتباه، غفلت یا قصور غیرعمدی صاحبان مشاغل تخصصی در ارائه خدمات حرفهای است؛ نظیر مسئولیت پزشکان، جراحان، دندانپزشکان، داروسازان، وکلا، حسابداران، مهندسان و آرشیتکتها.
پوشش بیمهای که مسئولیت مدنی کارفرما را در صورت بروز حوادث ناشی از کار منجر به فوت، نقص عضو، ازکارافتادگی یا هزینههای پزشکی کارگران و کارکنان جبران میکند.
پوشش مسئولیت مدنی تولیدکنندگان در قبال خسارتهای جانی و مالی ناشی از عیب، نقص فنی یا کیفیت نادرست کالاهای تولیدشده که به مصرفکنندگان یا اشخاص ثالث وارد میشود.
پوششی برای جبران خسارتهای جانی و مالی اشخاص ثالث در اماکن عمومی، مسابقات ورزشی، تلهکابینها، نمایشهای هوایی، تورهای مسافرتی و مراکز آموزشی یا خدماتی.
قوانین، الزامات و مکانیزمهای اجرایی
بیمهنامههایی که قانونگذار برای حمایت از طبقات آسیبپذیر و زیاندیدگان، اخذ آنها را الزام کرده است؛ مانند بیمه مسئولیت دارندگان وسایل نقلیه موتوری در قبال اشخاص ثالث، بیمه مسئولیت حملونقل مسافر و کالا، و بیمه مسئولیت متصدیان مراکز ورزشی و آموزشی.
سیستم بینالمللی بیمه مسئولیت مدنی وسایل نقلیه موتوری زمینی که تسهیل تردد نقلیه و شناخت معتبر بیمهنامههای صادره در سایر کشورهای عضو جهت حمایت از زیاندیدگان حوادث رانندگی را بر عهده دارد.
در این بیمهها، پرداختی بیمهگر دقیقاً معادل میزان زیانی است که بیمهگذار قانوناً در برابر شخص ثالث مسئول شناخته شده است و بیمه نباید منبع سودجویی یا افزایش دارایی برای زیاندیده یا بیمهگذار شود.