وقتی حادثهای در آسانسور رخ میدهد، اولین پرسش این است که مقصر اصلی کیست؟
آیا مدیر ساختمان مقصر ۱۰۰ درصدی حادثه آسانسور است؟
خیر؛ مدیر ساختمان به صورت خودکار مقصر تمامعیار شناخته نمیشود. مسئولیت او مشروط به کوتاهی در وظایف قانونی مانند عدم انعقاد قرارداد سرویس ماهانه با شرکت مجاز، بیتوجهی به اخطارهای تعمیرکار یا عدم دریافت گواهی استاندارد است. اگر مدیر تمام تکالیف صیانتی خود را انجام داده باشد و نقص فنی از قطعه یا خطای تکنسین باشد، مسئولیتی متوجه او نخواهد بود.
بررسی نقش و مسئولیت ارکان مختلف در حوادث آسانسور
مسئولیت حقوقی و جبران خسارات مالی و جانی در حوادث آسانسور بین چند عامل کلیدی تقسیم میشود. دادگاه بر اساس شواهد فنی و گزارش کارشناسی، تقصیر هر بخش را تفکیک میکند.
۱. مسئولیت شرکت سرویس و نگهداری (سرویسکار)
اگر شرکت سرویسکار در بازدیدهای ماهانه کوتاهی کرده باشد، عیوب پنهان یا استهلاک قطعات کلیدی (مانند سیمبکسل و ترمز) را تشخیص نداده باشد، یا به گزارشهای قبلی بیتوجهی کرده باشد، بخش عمدهای از مسئولیت فنی متوجه آن خواهد بود.
۲. مسئولیت سازنده و شرکت نصاب
استفاده از قطعات غیراستاندارد، اشکال در طراحی اولیه، یا نصب نادرست تجهیزات ایمنی مانند سیستم پاراشوت و گاورنر، بار حقوقی سنگینی را متوجه سازنده و شرکت نصب و مونتاژ میکند.
روند تعیین سهم تقصیر در دادگاه چگونه است؟
- ارجاع به کارشناس رسمی: پرونده به کارشناسان رسمی دادگستری در رشته حوادث ارجاع داده میشود.
- بررسی فنی علت حادثه: کارشناسان علت دقیق (مانند پاره شدن کابل، نقص برقی یا اضافه بار) را تحلیل میکنند.
- تفکیک درصدی تقصیر: دادگاه بر اساس گزارش کارشناسی، درصد تقصیر هر فرد یا شرکت را تعیین میکند (مثلاً: ۴۰٪ سرویسکار، ۳۰٪ مدیر ساختمان، ۳۰٪ سازنده).
- پرداخت خسارت بیمه: بیمه مسئولیت هر فرد فقط به اندازه سهم تقصیر تعیینشده خسارت را پرداخت میکند.
مقایسه مسئولیت عوامل مختلف در حادثه آسانسور
| عامل مسئول | حوزه تخلف یا قصور احتمالی | نوع مسئولیت قانونی |
|---|---|---|
| مدیر ساختمان | عدم قرارداد سرویس، بیتوجهی به گواهی استاندارد، اهمال در تعمیر | مدنی و در صورت اهمال شدید کیفری |
| شرکت سرویسکار | عدم بازدید منظم، تشخیص ندادن استهلاک قطعات، رفع نکردن نقص | فنی و حرفهای |
| شرکت نصاب | راهاندازی غیراستاندارد، تنظیم نادرست سیستمهای ایمنی | اجرایی و فنی |
| سازنده دستگاه | استفاده از تجهیزات بیکیفیت و غیراستاندارد | تولیدکننده (تجهیزات) |
موردکاوی: تفکیک تقصیر در یک حادثه واقعی
فرض کنید در یک مجتمع مسکونی، پارگی سیمبکسل آسانسور منجر به سقوط و صدمه به مسافر میشود. در بررسی کارشناسان دادگستری مشخص میشود که شرکت سرویسکار در بازدید ماه گذشته به فرسودگی سیمبکسل اشاره کتبی کرده اما مدیر ساختمان به دلیل صرفهجویی مالی اقدام به تعویض آن نکرده است. همچنین سازنده از کابل غیراستاندارد استفاده کرده است. دادگاه سهم تقصیر را به صورت زیر تقسیم میکند: ۵۰٪ مدیر ساختمان، ۳۰٪ شرکت سرویسکار (به دلیل عدم پیگیری مؤثر)، و ۲۰٪ سازنده. در این حالت، شرکتهای بیمه مسئولیت، خسارت را دقیقاً بر اساس همین درصدها پرداخت خواهند کرد.
پرسشهای متداول
آیا داشتن گواهی استاندارد ادواری مدیر ساختمان را کاملاً تبرئه میکند؟
گواهی استاندارد نشاندهنده ایمنی دستگاه در زمان بازرسی است، اما مدیر باید در طول سال نیز قرارداد سرویس ماهانه را حفظ کند و پیگیر تعمیرات اعلامشده باشد.
آیا استفادهکننده (مسافر) هم ممکن است مقصر شناخته شود؟
بله؛ اگر حادثه ناشی از رفتار پرخطر کاربر مانند سوار کردن بیش از ظرفیت مجاز یا تلاش برای باز کردن اجباری درب در بین طبقات باشد، سهم تقصیر متوجه مسافر خواهد بود.
بیمه مسئولیت چطور خسارت را تسویه میکند؟
بیمهگر خسارت را صرفاً به میزان درصد تقصیر تعیینشده توسط کارشناس دادگستری برای آن بیمهگذار خاص و تا سقف تعهدات مندرج در بیمهنامه پرداخت میکند.
منابع بیشتر
۱. قانون تملک آپارتمانها و آییننامههای اجرایی مرتبط با مسئولیت مدیران ساختمان
۲. مقررات ملّي ساختمان ايران؛ مبحث پانزدهم: آسانسورها و پلكان برقي