واژه نامه و اصطلاحات ضروری بیمه

بیمه‌گر شخص حقوقی (مانند شرکت‌های سهامی عام) است که در مقابل دریافت حق بیمه از بیمه‌گذار، تعهد جبران خسارت یا پرداخت وجه معینی را در صورت وقوع حادثه بر عهده می‌گیرد.

بیمه‌گذار شخص حقیقی یا حقوقی است که با پرداخت حق بیمه، اموال، جان یا مسئولیت خود را تحت پوشش بیمه قرار می‌دهد و طرف قرارداد بیمه‌گر است.

ذینفع شخص یا اشخاصی هستند که توسط بیمه‌گذار تعیین می‌شوند تا سرمایه یا خسارت بیمه، به‌ویژه در بیمه‌های عمر و حوادث، به آن‌ها پرداخت شود.

موضوع بیمه آن چیزی است که تحت پوشش بیمه قرار می‌گیرد و شامل مال (منقول یا غیرمنقول)، شخص (حیات و سلامت) یا مسئولیت قانونی است.

حق بیمه بهای خطری است که بیمه‌گذار به بیمه‌گر می‌پردازد تا در صورت تحقق خطر، خسارت وارده جبران شود. این مبلغ شامل حق بیمه فنی، هزینه‌های بیمه‌گری و سود انتظاری بیمه‌گر است.

سرمایه بیمه یا مبلغ بیمه‌شده، حداکثر تعهد بیمه‌گر برای پرداخت خسارت یا سرمایه به بیمه‌گذار یا ذینفع در صورت بروز حادثه است.

خطر یا ریسک حادثه‌ای اتفاقی، ناخواسته و غیرمنتظره در آینده است که وقوع آن به اراده طرفین بستگی ندارد و منشأ خسارت مالی یا جانی می‌شود.

الحاقیه سندی مکمل است که پس از صدور بیمه‌نامه تنظیم می‌شود و هرگونه تغییر، اصلاح یا افزایش و کاهش تعهدات را در متن بیمه‌نامه منعکس می‌سازد.

استثنائات، خطرها یا خسارت‌هایی هستند که صریحاً در بیمه‌نامه از پوشش خارج شده‌اند و بیمه‌گر تعهدی در قبال آن‌ها ندارد.

اصل حد اعلای حسن نیت به معنای لزوم صداقت کامل طرفین، به‌ویژه بیمه‌گذار، در ارائه دقیق و کامل تمامی اطلاعات مربوط به موضوع خطر هنگام عقد قرارداد و طول مدت اعتبار آن است.

اصل غرامت یا جبران خسارت، اصل حاکم بر بیمه‌های اموال و مسئولیت است که طبق آن بیمه نباید منبع سود برای بیمه‌گذار باشد؛ حداکثر خسارت پرداختی معادل زیان واقعی وارده جهت بازگرداندن بیمه‌گذار به وضعیت قبل از حادثه است.

پس از پرداخت خسارت توسط بیمه‌گر، حقوق قانونی بیمه‌گذار برای رجوع به مقصر و مسبب حادثه جهت بازیافت خسارت، به بیمه‌گر منتقل می‌شود.

طبق اصل نفع بیمه‌ای، بیمه‌گذار باید در بقای موضوع بیمه ذینفع باشد؛ به این معنی که از سلامت آن سود ببرد و از آسیب دیدن آن دچار زیان مالی مستقیم یا غیرمستقیم شود.

خسارت زمانی قابل پرداخت است که علت مستقیم و بلاواسطه ایجاد آن، جزء خطرهای تحت پوشش بیمه‌نامه باشد.

فرانشیز یا اکسس بخشی از خسارت پرداختی است که طبق قرارداد بر عهده بیمه‌گذار است و بیمه‌گر تعهدی نسبت به جبران آن ندارد.

اگر مالی به کمتر از ارزش واقعی خود بیمه شده باشد، هنگام بروز خسارت جزئی، خسارت پرداختی به نسبت مبلغ بیمه‌شده به قیمت واقعی مال در روز حادثه محاسبه و پرداخت می‌شود.

بیمه اتکایی قراردادی است که به موجب آن بیمه‌گر اولیه (واگذارنده) بخشی از تعهدات و ریسک‌های سنگین خود را به شرکت بیمه اتکایی منتقل می‌کند تا خطر در سطح ملی یا بین‌المللی سرشکن شود.

بیمه مشترک به معنای پوشش دادن یک خطر مشخص به صورت هم‌زمان توسط چند شرکت بیمه به نسبت درصدی تعیین‌شده است.

ارزیابی ریسک یا بیمه‌گری فرآیند بررسی، تحلیل و پذیرش یا رد ریسک‌های پیشنهادی بیمه‌گذار و تعیین شرایط قرارداد و نرخ حق‌بیمه متناسب با میزان خطر است.

فرم پیشنهاد بیمه پرسشنامه‌ای استاندارد است که توسط بیمه‌گذار قبل از انعقاد قرارداد بیمه تکمیل می‌شود و پایه و اساس ارزیابی خطر و محاسبات حق‌بیمه توسط بیمه‌گر است.

کارگزار بیمه شخص حقیقی یا حقوقی مستقلی است که دارای پروانه رسمی دلال بیمه از بیمه مرکزی است و به عنوان مشاور بیمه‌گذار، برای اخذ بهترین پوشش با شرکت‌های بیمه مذاکره می‌کند.

نماینده بیمه شخص حقیقی یا حقوقی است که طبق قرارداد نمایندگی، به نمایندگی از یک شرکت بیمه مشخص به فروش بیمه‌نامه و ارائه خدمات بیمه‌ای می‌پردازد.

ارزش جایگزینی هزینه‌ای است که برای ساخت، بازسازی یا خرید مجدد مال بیمه‌شده در زمان بروز حادثه با کیفیتی مشابه مال اولیه، بدون کسر استهلاک، مورد نیاز است.

ارزش بازخرید مبلغی در بیمه‌های عمر و سرمایه‌گذاری است که پس از کسر هزینه‌های اداری و تشکیلات، در صورت انصراف بیمه‌گذار قبل از پایان مدت قرارداد به وی پرداخت می‌شود.

اندوخته ریاضی و فنی مبالغی است که شرکت بیمه طبق قوانین اکچوئری از حق‌بیمه‌های دریافتی ذخیره می‌کند تا تعهدات آتی خود در قبال بیمه‌گذاران و خسارت‌های معوق را تضمین کند.

نسبت توانگری مالی شاخصی کلیدی در نظارت بیمه‌ای است که توانایی مالی شرکت بیمه را در ایفا و پرداخت تعهدات و خسارت‌های خود در برابر ریسک‌های پذیرفته‌شده می‌سنجد.

ارزیاب خسارت یا بازرس خسارت کارشناس مستقل دارای پروانه رسمی است که وظیفه بررسی علت وقوع حادثه، تطبیق شرایط بیمه‌نامه و تعیین میزان دقیق خسارت قابل پرداخت را بر عهده دارد.

ادعای خسارت درخواست و اعلام رسمی وقوع حادثه یا زیان تحت پوشش بیمه‌نامه از سوی بیمه‌گذار یا ذینفع جهت دریافت غرامت از شرکت بیمه است.

خسارت کلی فرضی حالتی در بیمه‌های اموال، مانند باربری، بدنه خودرو یا کشتی، است که هزینه نجات یا تعمیر مال بیمه‌شده از ارزش واقعی آن در روز حادثه پیشی می‌گیرد.

پوشش برداشت ضایعات پوششی تبعی در بیمه‌های اموال است که هزینه‌های پاک‌سازی، تمیزکاری محل حادثه و جمع‌آوری ضایعات ناشی از آتش‌سوزی یا بلایای طبیعی را جبران می‌کند.

بیمه تمام‌خطر پوشش بیمه‌ای جامعی است که کلیه خطرات و خسارات وارد به موضوع بیمه را جبران می‌کند، مگر مواردی که صریحاً در استثنائات بیمه‌نامه منعکس شده باشد.

قرارداد مازاد خسارت نوعی قرارداد اتکایی است که در آن شرکت اتکایی متعهد می‌شود خسارت‌های مازاد بر سهم نگهداری شرکت واگذارنده را تا سقف معینی جبران کند.

بردرو صورت‌حساب یا گزارش دوره‌ای مشخصات بیمه‌نامه‌های صادرشده یا خسارات پرداختی است که از سوی شرکت بیمه اولیه به شرکت بیمه اتکایی ارسال می‌شود.

بیمه مسئولیت شاخه‌ای از بیمه‌های زیان است که هدف آن جبران خسارت‌های جانی و مالی وارد به اشخاص ثالث است که بیمه‌گذار به موجب قانون، قرارداد یا عرف، مسئول جبران آن‌ها شناخته می‌شود. در این بیمه، جبران خسارت جنبه غیرمستقیم بر دارایی بیمه‌گذار دارد.

مسئولیت مدنی تعهد قانونی شخص به جبران خسارت‌های مالی یا جانی است که به صورت عمدی یا غیرعمدی (خطا و تقصیر) به دیگری وارد کرده است. مسئولیت مدنی برخلاف مسئولیت جزایی، صرفاً هدف جبران زیان واردشده به متضرر را دنبال می‌کند.

نظریه تقصیر یکی از نظریه‌های مبنای مسئولیت مدنی است که طبق آن، شخص تنها زمانی مسئول جبران خسارت شناخته می‌شود که اثبات شود در انجام اعمال خود مرتکب خطا، تقصیر یا عدم رعایت رفتار متعارف شده است.

نظریه خطر یا خطر مطلق نظریه‌ای است که بر اساس آن، هر کس با فعالیت یا کار خود خطری در جامعه ایجاد کند و باعث زیان دیگری شود، حتی اگر مرتکب هیچ‌گونه تقصیر یا خطایی نشده باشد، مسئول و ملزم به جبران خسارت است.

مسئولیت قراردادی مسئولیتی است که از عدم انجام یا اجرای نادرست تعهدات مندرج در یک قرارداد ناشی می‌شود؛ مانند مسئولیت مستأجر در قبال مالک یا مسئولیت متصدیان حمل‌ونقل در قبال صاحب کالا.

مسئولیت حرفه‌ای مسئولیتی است که ناشی از خطا، اشتباه، غفلت یا قصور غیرعمدی صاحبان مشاغل تخصصی در ارائه خدمات حرفه‌ای است؛ نظیر مسئولیت پزشکان، جراحان، دندان‌پزشکان، داروسازان، وکلا، حسابداران، مهندسان و آرشیتکت‌ها.

پوشش بیمه‌ای است که مسئولیت مدنی کارفرما را در صورت بروز حوادث ناشی از کار منجر به فوت، نقص عضو، ازکارافتادگی یا هزینه‌های پزشکی کارگران و کارکنان جبران می‌کند.

پوشش مسئولیت مدنی تولیدکنندگان در قبال خسارت‌های جانی و مالی ناشی از عیب، نقص فنی یا کیفیت نادرست کالاهای تولیدشده است که به مصرف‌کنندگان یا اشخاص ثالث وارد می‌شود.

بیمه مسئولیت عمومی پوششی برای جبران خسارت‌های جانی و مالی اشخاص ثالث در اماکن عمومی، مسابقات ورزشی، تله‌کابین‌ها، نمایش‌های هوایی، تورهای مسافرتی و مراکز آموزشی یا خدماتی است.

بیمه‌نامه‌هایی هستند که قانون‌گذار برای حمایت از طبقات آسیب‌پذیر و زیان‌دیدگان، اخذ آن‌ها را الزام کرده است؛ مانند بیمه مسئولیت دارندگان وسایل نقلیه موتوری در قبال اشخاص ثالث، بیمه مسئولیت حمل‌ونقل مسافر و کالا، و بیمه مسئولیت متصدیان مراکز ورزشی و آموزشی.

سیستم بین‌المللی بیمه مسئولیت مدنی وسایل نقلیه موتوری زمینی است که تسهیل تردد نقلیه و شناخت معتبر بیمه‌نامه‌های صادره در سایر کشورهای عضو جهت حمایت از زیان‌دیدگان حوادث رانندگی را بر عهده دارد.

در بیمه‌های مسئولیت، پرداختی بیمه‌گر دقیقاً معادل میزان زیانی است که بیمه‌گذار قانوناً در برابر شخص ثالث مسئول شناخته شده است و بیمه نباید منبع سودجویی یا افزایش دارایی برای زیان‌دیده یا بیمه‌گذار شود.